லாலா லாஜ்பத் ராய் 1865-ஆம் ஆண்டு மார்ச் மாதம் பஞ்சாபில் பிறந்தார். அவருடைய குடும்பம் கல்வி, வாசிப்பு பழக்கம் மற்றும் சமூக சேவையில் தீவிரமாக ஈடுபட்டிருந்தது, இது சிறுவயதில் அவரின் மனதை ஆழமாக வடிவமைத்தது.
குழந்தை வயதிலிருந்தே, இந்தியாவின் நிலை, மக்கள் உரிமைகள் மற்றும் சமூக நலன் குறித்து அவருக்கு வெளிப்படையான விழிப்புணர்வு உருவானது.
சிறிய வயதில் எழுத்து ஆர்வம் காட்டி, பத்திரிகைகளில் கட்டுரைகள், கவிதைகள், சமூக கருத்துப் பதிவுகளை எழுதினார்.
இளம் வயதில் ஆங்கிலத்தில் திறமையாக கல்வி கற்றுக் கொண்டு, ஐரோப்பிய சிந்தனைகளை அறிந்தார். இதனால் அவரின் அரசியல் மற்றும் சமூக விழிப்புணர்வு மேலும் வலுவடைந்தது.
சிறுவயதில் மட்டுமல்ல, பள்ளிக்கூடம் மற்றும் கிராமப்புறங்களில் குழந்தைகள் கல்வி, வனப்பகுதி விலங்குகள் நலன் மற்றும் பிற சமூக சேவைகளிலும் ஈடுபட்டார்.
இளம் வயதில் பெற்ற இந்த அனுபவங்கள் அவரை பின்னர் தேசிய சேவைக்காக ஒட்டிய அடிப்படையான கட்டமைப்பாக இருந்தது.
அவரது வாழ்க்கையின் முக்கிய அம்சம், இளம் வயதில் சமூக விழிப்புணர்வு, கல்வி ஆர்வம், மக்கள் உரிமைகள் மீதான ஆர்வம் ஆகியவற்றை வெளிப்படுத்தியதாகும்.
இந்தியாவில் நடக்கும் சமூக அநீதிகள், பிரித்தானிய ஆட்சியின் ஒடுக்குமுறை மற்றும் கல்வி குறைபாடுகள் அவருக்கு ஆழமான தாக்கத்தை ஏற்படுத்தின. இந்த அனுபவங்கள் அவரை சமூக நீதியியல் உணர்வு, பொது நலச்சிந்தனை மற்றும் தேசிய விழிப்புணர்வில் வலுப்படுத்தின.
வளர்ச்சியுடன், லாலா லாஜ்பத் ராய் பல சமூக மற்றும் அரசியல் இயக்கங்களில் பங்கேற்று, மக்கள் விழிப்புணர்வு, தேசிய கொள்கை மற்றும் கல்வித் துறையில் மாற்றங்களை ஏற்படுத்தினார்.
ஆனால் பிற பெரிய தலைவர்களான காந்தி, ஜவாஹர்லால் நெரூ போன்றோருடன் ஒப்பிடும்போது, அவரது பங்கு பெரும்பாலும் வெளிப்படவில்லை.
இதற்கு காரணம், அவரின் குறுகிய வாழ்நாள், வெளிநாட்டு வரலாற்று ஆவணங்கள் மற்றும் அதிகாரபூர்வ ஆவணங்களின் குறைவு ஆகியவை.
அவரது வாழ்நாள் மிகக் குறுகியதாக இருந்தது; 1928-ஆம் ஆண்டு மொரேஷியாவில் பிரித்தானிய அதிகாரிகளால் குண்டுவீச்சில் பாதிக்கப்பட்டு உயிரிழந்தார்.
இருப்பினும், எழுதிய கடிதங்கள், கட்டுரைகள், தினசரி குறிப்புகள், சமூக சேவைகள் மற்றும் கல்வி முயற்சிகள் அவரை மறக்க முடியாதவர் ஆக்கியன.
இளம் வயதிலிருந்து செய்த ஒவ்வொரு முயற்சியும் இந்திய சுதந்திரப் போரின் அடிப்படைச் சாதனைகளுக்கான முன்னோடியாக விளங்கியது.
மேலும், லாலா லாஜ்பத் ராயின் வாழ்நாள் பற்றிய சுவாரஸ்யமான விஷயங்கள் பலர் அறியவில்லை. சிறுவயதில் பெற்ற சிறிய சமூக சேவைகள், பள்ளிக்கூடத்தில் செய்த உதவிகள், கிராமப்புறங்களில் வனப்பகுதி விலங்குகள் நலனில் ஈடுபாடு, எழுதிய கட்டுரைகள், ஆங்கில கல்வி முயற்சிகள் இது அவரின் சமூக விழிப்புணர்வு மற்றும் தேசிய சேவைக்கான ஆர்வத்துக்கு அடிப்படையாக இருந்தது. இவரது குடும்ப மரபிலும் கல்வி ஆர்வம் மற்றும் சமூக சேவை உணர்வு மிக முக்கிய பங்கு வகித்தது.
இவ்வாறு வளர்ந்த அவரது வாழ்க்கை மற்றும் சாதனைகள், குறிப்பாக இளம் வயது அனுபவங்கள், சமூக சேவை முயற்சிகள் மற்றும் அரசியல் விழிப்புணர்வு, லாலா லாஜ்பத் ராயை இந்திய வரலாற்றில் மறக்க முடியாத முன்னோடியாக ஆக்கியது.
இதனால், பெரும்பாலும் வரலாற்றுப் புத்தகங்கள் அல்லது வெளிநாட்டு ஆவணங்களில் அவரது பெயர் அதிகம் ஒளிரவில்லை. இருப்பினும், இந்திய சுதந்திரப் போரின் வரலாற்றில், சமூக நலனில், கல்வி விழிப்புணர்வில் மற்றும் தேசிய ஒருமைப்பாட்டில் அவர் வகித்த பங்கு மிக முக்கியமானது.
அவருடைய ஒவ்வொரு முயற்சியும், எழுத்துத் திறமை, சமூக சேவை, கல்வி ஆர்வம், அரசியல் விழிப்புணர்வு இது அவரை இன்று இன்னும் உயிருடன் நினைவில் வைத்திருக்க செய்கிறது.
